‘We willen kindermishandeling niet missen, maar ook geen onterechte verdenking creëren’
De positie van het LECK in het landelijke zorg- en veiligheidsdomein
Leestijd: 6 minutenLees hier het interview in pdf
Sinds de oprichting in 2014 is het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling (LECK) uitgegroeid tot een landelijk expertisecentrum voor forensisch-medische duiding bij vermoedens van kindermishandeling. De vraag naar de expertise van het LECK groeit sterk: in 2025 behandelde het centrum 421 adviesvragen, 22 procent meer dan het jaar daarvoor. Tegelijkertijd staat de financiering van het LECK onder druk. In een position paper gericht aan politiek Nederland vraagt het LECK daarom aandacht voor structurele en toekomstbestendige financiering vanuit Den Haag.
Wat maakt het LECK zo belangrijk in het zorg- en veiligheidsdomein? En wat betekent het als deze expertise niet langer vanzelfsprekend beschikbaar is? We spreken Ingrid Russel, kinderarts sociale pediatrie in het UMC Utrecht en voorzitter van het LECK.
Met de voeten in de klei
Als voorzitter voelt Ingrid zich verantwoordelijk voor de continuïteit en de kwaliteit van het LECK, met als uiteindelijk doel, in samenwerking met andere organisaties in Nederland, de veiligheid van kinderen te bevorderen. Tegelijkertijd vindt ze het belangrijk om naast het uitwerken van LECK-adviezen haar werk als kinderarts in de spreekkamer te blijven doen. Juist die combinatie is waardevol: ‘Het is soms veel makkelijker om als LECK-arts advies te geven, omdat je dan niet het kind en de ouders in de spreekkamer ziet en spreekt, waarbij je altijd ook een emotionele betrokkenheid voelt Je kijkt als LECK-arts met enige afstand naar een casus. Maar om adviesvragen goed te kunnen begrijpen, moet je ook met de voeten in de klei blijven staan.’
‘Die combinatie van onafhankelijkheid, expertise en praktische toepasbaarheid maakt het LECK waardevol voor professionals die op een lastig moment een beslissing moeten nemen’
Groeiende vraag naar expertise
Dat de vraag naar de expertise van het LECK toeneemt, blijkt duidelijk uit de cijfers. In 2025 stijgt het aantal multidisciplinaire adviesvragen met 22 procent ten opzichte van 2024. Daarmee is er sprake van de grootste stijging sinds 2016. Naast de 421 adviesvragen beantwoordt het LECK in 2025 ook 265 overige expertisevragen, bijvoorbeeld over diagnostiek, routing van zorg en ondersteuning in het te voeren beleid.
‘Voor de LECK-medewerkers betekent die groei steeds meer werk. Een LECK-advies kost gemiddeld ongeveer vier uur, maar complexe casussen kunnen aanzienlijk meer tijd vragen. Inmiddels krijgt het LECK regelmatig vier tot vijf vragen per dag. Dit maakt duidelijk hoe belangrijk het is dat de expertise van het centrum beschikbaar blijft. Hiervoor hebben we meer mankracht nodig, moeten onze werkprocessen efficiënter en onze communicatiemiddelen nog effectiever worden ingezet.’
Een oproep voor structurele financiering
Juist daarom heeft het LECK onlangs een position paper aangeboden aan de vaste Kamercommissies van VWS en JenV. Het centrum vraagt daarin aandacht voor structurele verankering en financiering. De huidige instellingssubsidie sluit volgens het LECK niet langer aan bij de groeiende vraag naar advies, waardoor de continuïteit van de dienstverlening onder druk komt te staan.
‘Het ministerie van VWS ziet gelukkig ook het belang van de financiering van het LECK en heeft de begroting ieder jaar kunnen laten meegroeien. Maar nu ook VWS moet bezuinigen, staan we onder druk. Als belangrijke schakel in het zorg- en veiligheidsdomein willen we met het position paper voorkomen dat de expertise die het centrum biedt onvoldoende wordt meegenomen in nieuwe politieke plannen. Veranderingen in één onderdeel van deze keten kunnen immers gevolgen hebben voor de rest.’
Zowel missen als onterecht aanwijzen voorkomen
De maatschappelijke waarde van het LECK zit volgens Ingrid niet alleen in het herkennen van daadwerkelijke kindermishandeling. Goede medische en forensische duiding kan er óók voor zorgen dat een kind of gezin niet onnodig in een ingrijpend traject terechtkomt.
‘Vroege, goede duiding is essentieel om leed te voorkomen’
‘Bij ongeveer één op de vijf adviesvragen concludeert het LECK dat het letsel niet wijst in de richting van kindermishandeling. Als de vraag niet bij ons was neergelegd, was deze mogelijkerwijs bij Veilig Thuis terechtgekomen, met alle werklast en het leed voor ouders en kinderen van dien. Als je een vermoeden hebt, moet je de meldcode volgen. Maar als je daar vervolgens door een LECK-advies weer uit kunt, is dat voor iedereen gunstig: voor ouders en kinderen, voor de behandelend arts, voor Veilig Thuis én voor de maatschappelijke kosten.’
‘Voor ons staat voorop dat kinderen de juiste vroegtijdige bescherming krijgen. Juist in dit soort ingewikkelde casuïstiek is vroege triage ontzettend belangrijk’
‘Als LECK vervullen we daarmee een dubbele rol: voorkomen dat kindermishandeling wordt gemist én voorkomen dat letsel ten onrechte als mogelijke kindermishandeling wordt geduid. Die diagnostische onzekerheid kan grote gevolgen hebben voor kinderen, gezinnen en de professionals die beslissingen moeten nemen. Voor ons staat voorop dat kinderen de juiste vroegtijdige bescherming krijgen. Juist in dit soort ingewikkelde casuïstiek is vroege triage ontzettend belangrijk.’
De kracht van expertise vanuit verschillende disciplines
Een belangrijk onderdeel van de kracht van het LECK is de multidisciplinaire samenwerking. Kinderartsen, forensisch artsen, radiologen en andere specialisten brengen ieder hun eigen expertise in. Volgens Ingrid zit de belangrijkste meerwaarde in de combinatie van de klinische en forensische blik: ‘De forensische blik heeft te maken met letselduiding, soms in relatie tot de mogelijke toedracht. De klinische blik is relevant voor de interpretatie van bevindingen, in relatie tot mogelijke ziekten en het advies over eventueel aanvullend onderzoek ter verdere differentiatie en medische zorg. Die combinatie vormt vanaf de oprichting een belangrijk uitgangspunt van het LECK. We zijn ontstaan naar aanleiding van onderzoek door de Veiligheidsraad naar fatale en bijna-fatale kindermishandeling. Daaruit kwam het belang naar voren om verschillende perspectieven samen te brengen.’
‘Toegebracht letsel is vergelijkbaar met een ernstige ziekte, die ernstige gevolgen kan hebben, iets wat je niet wilt missen’
‘Ook mijn eigen blik als kinderarts is door mijn werk voor het LECK veranderd. Ik kan met meer afstand naar letsel en bevindingen kijken en het binnen een medisch model plaatsen. Toegebracht letsel hoort wat mij betreft als mogelijkheid thuis in de differentiaaldiagnose. Dat doe je op basis van de wetenschappelijke kennis die er is. Als je een vermoeden hebt, doe je aanvullend onderzoek om dit meer of minder waarschijnlijk te maken. Toegebracht letsel is vergelijkbaar met een ernstige ziekte, die ernstige gevolgen kan hebben, iets wat je niet wilt missen.’
Goede duiding kan direct verschil maken
‘Dat het LECK in acute situaties 24 uur per dag beschikbaar is, is zeer belangrijk. Zeker voor SEH-artsen, maar ook voor huisartsen en kinderartsen kan een advies direct duidelijkheid geven over de vervolgstappen. Een goede beoordeling kan bijvoorbeeld voorkomen dat een kind onnodig wordt opgenomen en aanvullend onderzoek moet ondergaan. Maar het kan ook precies het tegenovergestelde betekenen: dat een kind juist niet teruggaat naar een onveilige thuissituatie. Hierin is voor ons de samenwerking met Veilig Thuis ook in acute casuïstiek heel belangrijk. Snel schakelen kan veel betekenen voor het betreffende kind.’
Laagdrempelig en onafhankelijk
Dat professionals het LECK weten te vinden, blijkt niet alleen uit de groeiende aantallen. Uit feedbackonderzoek blijkt dat vrijwel alle adviesvragers aangeven opnieuw gebruik te zullen maken van het LECK. De adviezen worden gemiddeld beoordeeld met een 8. Ingrid ziet daarvoor verschillende redenen: ‘de kwaliteit van ons werk, het feit dat het LECK anoniem werkt, de laagdrempelige bereikbaarheid en het feit dat er daadwerkelijk iemand met expertise met je meedenkt. We geven een concreet advies waar professionals direct mee vooruit kunnen. Die combinatie van onafhankelijkheid, expertise en praktische toepasbaarheid maakt het LECK waardevol voor professionals die op een lastig moment een beslissing moeten nemen.’
‘We geven een concreet advies waar professionals direct mee vooruit kunnen’
Wat staat er op het spel?
‘Als de expertise van het LECK niet structureel beschikbaar blijft verliezen we iets wat bewezen efficiënt en kwalitatief goed is. We zullen meer casussen van kindermishandeling over het hoofd zien en ook meer situaties als onterechte kindermishandeling bestempelen. Dit is voor de hele keten van belang. Uiteindelijk willen we kwetsbare kinderen zo vroegtijdig mogelijk beschermen.’
‘Uiteindelijk willen we kwetsbare kinderen zo vroegtijdig mogelijk beschermen’
‘Voor de komende jaren heb ik een duidelijke ambitie. Ik zou graag zien dat het LECK zich verder ontwikkelt als nationaal expertisecentrum, met blijvende aandacht voor kwaliteit, innovatie, kennisontwikkeling, onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Een stabiele organisatie die stevig is verankerd in de zorg- en veiligheidsketen. Waarbij we de samenwerking met ketenpartners verder versterken, zodat forensisch-medische expertise tijdig en uniform beschikbaar is voor professionals in heel Nederland.’
Tot slot heeft Ingrid een boodschap voor artsen die twijfelen of een casus ernstig genoeg is om aan het LECK voor te leggen: ‘Gun jezelf een goede duiding van het letsel, in het belang van het kind en ook omdat je zelf die nacht goed wilt kunnen slapen. Juist voor twijfelgevallen wil het LECK er zijn, want goede letselduiding begint met samen kijken.’
‘Juist voor twijfelgevallen wil het LECK er zijn, want goede letselduiding begint met samen kijken’
Ingrid Russel is kinderarts sociale pediatrie in het UMC Utrecht en voorzitter van het LECK. Haar aandachtsgebieden zijn algemene complexe kindergeneeskunde, het chronisch zieke kind, de medische beoordeling van vermoedens van kindermishandeling en onbegrepen lichamelijke klachten en eetstoornissen bij het jonge kind.
Het LECK is het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling. Het LECK is 24/7 bereikbaar voor artsen bij (een vermoeden van) kindermishandeling. Een kinder- en forensisch arts kijken mee, geven advies en duiden medische bevindingen. Bel: 0900-4445444 of kijk op: www.leck.nu
15 sept ’26
