Drie vragen aan…Marike van Gemert

Het LECK stelt regelmatig drie vragen aan professionals die in hun werk te maken hebben met het signaleren van kindermishandeling. Deze keer spreken we Marike van Gemert, oprichter van de Academie voor Praten met Kinderen, auteur van het ‘Praktijkboek praten met kinderen over kindermishandeling’ en medeauteur van het ‘Praatboek’ voor kinderen die te maken krijgen met veiligheidsafspraken. Op 4 maart 2027 geeft zij tijdens het LECK-congres de workshop ‘Praten met kinderen over kindermishandeling’.

1. Je hebt een praktijkboek geschreven voor professionals, om hen te helpen bij het gesprek met kinderen over kindermishandeling. Hoe is dat idee ontstaan en wat motiveert jou om je hiervoor in te zetten?

Het thema kindermishandeling heeft me altijd geïnteresseerd. Tijdens mijn studie ontwikkelingspsychologie koos ik daarom voor de module kindermishandeling. Als vrijwilliger bij de Kindertelefoon hoorde ik regelmatig klachten van kinderen over professionals. Dingen als ‘niemand vraagt ooit iets aan mij’, ‘er is wel hulp maar die komt alleen voor mijn ouders’ of ‘ik heb het aan de juf verteld, maar zij vertelt het zomaar door’.

Door de inzichten die ik in mijn werkende leven kreeg, vond ik dat de positie van het kind moest verbeteren. Door in gesprek te gaan met kinderen en met mensen met ernstige gehechtheidsproblematiek leerde ik veel wat je niet in boekjes leert. Bijvoorbeeld hoe je een gesprek veilig maakt, zodat een kind met je in gesprek wil gaan over kindermishandeling.

Vanuit die visie heb ik mijn eigen trainingsbureau opgericht. De afgelopen twaalf jaar heb ik me volledig gericht op het thema ‘praten met kinderen over kindermishandeling’. Mijn uitgever vroeg me om het praktijkboek te schrijven. Er waren al veel boeken over trauma en kindermishandeling, maar nog geen boek waarin methodisch staat omschreven hoe professionals zo’n gesprek kunnen voeren. Inmiddels trainen we met de Academie professionals in de jeugdbeschermingsketen, maar ook uit wijkteams, onderwijs en de jeugdgezondheidszorg.

2. Waarom is het zo belangrijk om juist met kinderen te praten over wat er thuis gebeurt als er zorgen zijn over hun veiligheid? En hoe kan jouw praktijkboek daarbij helpen?

Veel kinderen voelen zich nog altijd te weinig gezien en betrokken. Er worden besluiten over hen genomen zonder dat ze veel inspraak hebben of informatie krijgen. Ook ontbreekt het vaak aan terugkoppeling of uitleg over het verdere proces. Professionals doen vaak hun best, maar een kind dat in onveiligheid opgroeit en daardoor overtuigingen heeft over eigenwaarde en vertrouwen in volwassenen, is moeilijker te bereiken.

Ik hoop dat het praktijkboek helpt bij het mens-tot-menscontact. Het geeft praktische handvatten en voorbeelden. Ga naast een kind staan en neem je menszijn mee in het contact. Het helpt als je een kind serieus neemt, maar ook eens een grapje maakt of iets van jezelf deelt. Bij een echt mens voelen kinderen zich veel sneller op hun gemak.

Voor professionals kan dit lastig zijn door tijdgebrek, onbewuste drempels of een gebrek aan ervaring. Soms besluiten ze een kind niet nogmaals te spreken of niet door te vragen, terwijl je het kind de kans ontneemt om iets te vertellen. Welke boodschap geef je dan? Eigenlijk zeg je: jij doet er niet toe.

‘Welke boodschap geef je dan? Eigenlijk zeg je, jij doet er niet toe.’

Een meisje vertelde me bijvoorbeeld dat ze haar mentor vroeg of ze de schoolpsycholoog mocht spreken. Haar mentor vond dat niet nodig, omdat ze het naar haar zin had op school en goede cijfers haalde. Het meisje durfde er niet opnieuw naar te vragen en bleef jarenlang doormodderen in een onveilige thuissituatie.

Een ander meisje vertelde een hulpverlener dat haar broer haar seksueel misbruikte. Ze zag aan hem dat hij haar niet geloofde en hield vervolgens lange tijd haar mond.

De neiging die we als volwassenen ook vaak hebben, is proberen een verhaal van een kind op te lossen. Daarmee laten we een kind soms opnieuw alleen met haar of zijn verhaal en emoties. Er gewoon zijn is enorm belangrijk. Dat vertellen kinderen en jongeren ons ook. We zijn het aan hen verplicht om van hun ervaringen te willen leren.

‘Er gewoon zijn is enorm belangrijk.’

3. Tijdens het LECK-congres geef je de workshop ‘Praten met kinderen over kindermishandeling’. Wat wil je de deelnemers meegeven en met welk inzicht of welke praktische tip hoop je dat ze naar huis gaan?

Ik wil deelnemers vooral de boodschap van kinderen zelf meegeven: het is belangrijk dat zij zich gezien en gehoord voelen. Met je tijd en aandacht kun je al veel betekenen. Tijdens de workshop geef ik tips over hoe je als professional laat zien dat je veilig en transparant bent en hoe je rekening houdt met kinderen met een traumabrein.

Zie je in de spreekkamer signalen van stress? Dan kun je vragen naar de thuissituatie. Het is belangrijk om daarbij geen suggestieve vragen te stellen zoals: ‘Word jij thuis geslagen?’, maar open vragen te stellen, zoals: ‘Hoe gaat het thuis?’, ‘Wat doet mama of papa als die boos is?’ of ‘Krijg je weleens straf?’. Merk je dat een kind op slot gaat, begin dan over iets laagdrempeligs, zoals school, en ga daarna verder over thuis. Laat zien dat je niet schrikt van moeilijke onderwerpen. Leg bijvoorbeeld uit dat je buikpijn kunt hebben als je ziek bent, maar ook door zorgen of verdriet. Dwing een kind daarbij niet tot praten, maar zeg bijvoorbeeld: ‘Je mag mij alles vertellen, maar je hoeft niets te vertellen.’

Ook gaan we tijdens de workshop concreet in op wat te doen als een kind geheimhouding van je vraagt. Het is belangrijk om de angst achter die vraag serieus te nemen. Dat kun je doen door daar eerst maar eens bij stil te staan en vervolgens samen met een kind vorm te geven hoe je nu verdergaat. Waarbij je misschien geen geheimhouding kunt beloven, maar wél kunt toezeggen dat je niks achter de rug van het kind om doet.

Met je eigen betrokkenheid kun je al veel betekenen, ook als je de situatie niet zomaar kunt oplossen. Je bent een van de mensen die een kind tijdens dit proces tegenkomt. Je hoopt dat een kind dat opgroeit met geweld of verwaarlozing daarnaast zo veel mogelijk positieve ervaringen opdoet met volwassenen. Hierdoor leert het kind dat het de moeite waard is en dat er wel degelijk mensen zijn die te vertrouwen zijn.

Meer informatie:

• Praktijkboek praten met kinderen over kindermishandeling
• Praatboek voor kinderen die te maken krijgen met veiligheidsafspraken
• Academie voor Praten met Kinderen

Het ‘Praatboek’ is bedoeld voor professionals die werken met kinderen die te maken krijgen met veiligheidsafspraken, zoals vertrouwensartsen en hulpverleners. Met vragen en oefeningen helpt het kinderen meer grip te krijgen op wat er gebeurt en biedt het houvast tijdens gesprekken over hun veiligheid.

Op 4 maart 2027 geeft zij tijdens het LECK-congres de workshop ‘Praten met kinderen over kindermishandeling’.

Foto Marike van Gemert is gemaakt door Remke Spijkers www.remkespijkers.com 

Het LECK is het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling. Het LECK is 24/7 bereikbaar voor artsen bij (een vermoeden van) kindermishandeling. Een kinder- en forensisch arts kijken mee, geven advies en duiden medische bevindingen. Bel: 0900-4445444 of kijk op: www.leck.nu

9 nov ’26