‘Iedere disclosure moet serieus genomen worden. Over kinderen wordt te makkelijk gezegd dat hij of zij vast iets op tv heeft gezien.’

Als een kind zich uitspreekt: wat doe je met een disclosure?

Het LECK vroeg Janneke Witte, vertrouwensarts bij Veilig Thuis, naar haar ervaringen met disclosures van kinderen. Wat gebeurt er wanneer een kind zich voor het eerst uitspreekt over mogelijk geweld of misbruik? Hoe reageer je als professional? Wat maakt het soms lastig om een disclosure goed te duiden? En welke rol heeft de vertrouwensarts van Veilig Thuis?

Wat verstaat Veilig Thuis onder een disclosure van een kind?
Bij een disclosure doet iemand uitspraken over een mogelijke vorm van geweld, denk bijvoorbeeld aan seksueel misbruik, intiem terreur of huiselijk geweld, aan een professional in het werkveld of aan Veilig Thuis. Het kan zijn dat een kind een disclosure doet bij een professional zoals een arts, leerkracht of jeugdprofessional. Deze casuïstiek komt vervolgens meestal bij Veilig Thuis terecht. Als een kind zelf belt met Veilig Thuis, dan proberen we in contact te blijven en een gesprek op kantoor te plannen. Daarnaast proberen we waar mogelijk om dit kind te coachen om een professional in de eigen omgeving te benaderen, bijvoorbeeld iemand op school.

Hoe gaan jullie om met een disclosure?
Wij nemen uitspraken van kinderen altijd serieus. Dat betekent niet dat we alles wat een kind vertelt direct als waarheid aannemen, maar wel dat iedere disclosure het waard is om te onderzoeken.

Wanneer een disclosure bij Veilig Thuis wordt gemeld, kijken we altijd allereerst wat dit betekent voor de veiligheid van het kind. Bijvoorbeeld: wat gebeurt er als de ouders op de hoogte raken van wat hun kind heeft verteld? Een kind kan een disclosure hebben gedaan aan een professional en vervolgens naar huis worden gestuurd. Als het verhaal daar bekend wordt, kan dat gevolgen hebben voor de veiligheid van het kind.

We weten ook dat een disclosure een eenmalige opening kan zijn, een zogenoemd ‘window of opportunity’. Je wilt dat ene moment daarom effectief gebruiken zodat het kind zich gehoord en beschermd voelt en weet dat er stappen worden ondernomen. Daar zit voor ons veel urgentie op. Als een kind zich op het moment van de disclosure niet gehoord of beschermd voelt, kan het heel lang duren voordat het opnieuw een uitspraak durft te doen.

Wat maakt het voor professionals soms lastig om een disclosure goed te duiden?
Dit kan volgens mij een combinatie van factoren zijn. Professionals zijn zich soms weinig bewust van het voorkomen van kindermishandeling en huiselijk geweld en plaatsen een disclosure daardoor niet altijd in die context. Daarnaast kunnen professionals erg schrikken wanneer een kind bijvoorbeeld vertelt dat het thuis wordt geslagen. Het raakt hen emotioneel en vervolgens kunnen gedachten ontstaan als ‘wat moet ik hiermee’ of ‘ik houd het in de gaten en vraag er nog eens naar over een maand’. Daarmee kun je voorbijgaan aan het feit dat er op dat moment een eenmalige opening kan zijn én dat uitstel gevolgen kan hebben voor de veiligheid van het kind. Ook kan het voor professionals voelen alsof ze een ouder beschuldigen wanneer ze het verhaal van het kind bespreken. Daardoor kunnen ze terughoudend zijn om dat daadwerkelijk met ouders te doen.

‘Als een kind zich op het moment van de disclosure niet gehoord of beschermd voelt, kan het heel lang duren voordat het opnieuw een uitspraak durft te doen’

Wat kan een professional doen na het horen van een disclosure?
De reactie van een professionals na een disclosure is heel belangrijk. De manier waarop iemand reageert doet ertoe. Ook de vragen die vervolgens gesteld worden aan het kind kunnen weer richting geven aan de gedachten van het kind. Een professional kan reageren door bijvoorbeeld te zeggen: ‘Wat goed dat je dit tegen me zegt’. Nodig het kind uit om verder te vertellen. Doe nooit beloften aan een kind die je niet kunt nakomen, zoals geheimhouding. Zeg wel dat je je uiterste best gaat doen om te helpen en dat je niets achter de rug van het kind om zult doen.

Bij een disclosure is het belangrijk om zo snel mogelijk advies te vragen aan Veilig Thuis. Het uitstellen van advies vragen, bijvoorbeeld door tijdgebrek, kan gevolgen hebben voor de veiligheid van het kind. We kunnen meedenken en helpen bij het op de hoogte stellen van de ouders waarbij we de veiligheid van het kind altijd als hoogste prioriteit in acht nemen.

Welke rol heeft een vertrouwensarts bij een disclosure?
Als vertrouwensarts ben ik onder meer betrokken bij de casuïstiek waarbij sprake is van letsel. Het streven is om bij een disclosure van seksueel misbruik of lichamelijke mishandeling zo spoedig mogelijk een medische beoordeling te laten plaatsvinden. Ik organiseer het top-teenonderzoek en onderhoud daarvoor de contacten met kinderartsen en forensisch artsen. Welke arts het onderzoek uitvoert, hangt af van de situatie. Daarnaast adviseer ik de betrokken collega bij Veilig Thuis over de betekenis van de disclosure, welke vragen nog relevant zijn en waar op moet worden gelet. Soms voer ik samen met de Veilig Thuis onderzoeker een gesprek met het kind en de ouders. Het verschilt per Veilig Thuis-organisatie hoe dit precies wordt georganiseerd.

Waarom is medisch onderzoek zo belangrijk?
Het is noodzakelijk om te laten beoordelen of het kind medische zorg van eventueel aanwezig letsel nodig heeft. Omdat letsel verdwijnt, willen we dit ook zo snel mogelijk vastleggen. Het medisch onderzoek is een bron van informatie voor Veilig Thuis en kan ook van betekenis zijn in een eventuele strafrechtelijke procedure. Het is belangrijk om daarbij te benadrukken dat het ontbreken van letsel niet betekent dat er geen sprake is van kindermishandeling. Als er letsel wordt vastgesteld, kan dat juist extra informatie opleveren die de zorgen over kindermishandeling ondersteunt.

Het lichamelijk onderzoek heeft daarnaast nog een andere betekenis. Het is ook een manier om aan het kind te laten zien dat we het verhaal serieus nemen. Het doel van Veilig Thuis is dat het geweld stopt zodat een gezin bij elkaar kan blijven. De erkenning van het probleem is daarin heel belangrijk.

Nemen jullie een disclosure minder serieus als een verhaal van een kind op onderdelen niet klopt, verandert of tegenstrijdigheden bevat?
Iedere disclosure moet serieus genomen worden. Over kinderen wordt te makkelijk gezegd dat hij of zij vast iets op tv heeft gezien. Dan blijft de vraag: wat maakt dat een kind het nodig heeft om zulke heftige uitspraken te doen over mishandeling of misbruik?

‘Een uitspraak van een kind verdient het om serieus genomen en zorgvuldig onderzocht te worden’

Welke hardnekkige overtuiging over disclosure zou je graag de wereld uit helpen?
Een hardnekkige overtuiging is dat een kind in een complexe scheiding door de ene ouder zou zijn geïnstrueerd om de andere ouder van mishandeling of misbruik te beschuldigen. Ook in situaties van seksueel misbruik heeft lang de gedachte bestaan dat een moeder een vader zou beschuldigen om hem uit het gezag te krijgen. Dat soort aannames kunnen ervoor zorgen dat een disclosure bij voorbaat anders wordt geïnterpreteerd.

We moeten voorkomen dat we een disclosure niet wegzetten als iets wat een kind zegt om een ouder te pesten of omdat een andere ouder dat heeft ingeprent. Een uitspraak van een kind verdient het om serieus genomen en zorgvuldig onderzocht te worden.

Het LECK is het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling. Het LECK is 24/7 bereikbaar voor artsen bij (een vermoeden van) kindermishandeling. Een kinder- en forensisch arts kijken mee, geven advies en duiden medische bevindingen. Bel: 0900-4445444 of kijk op: www.leck.nu

9 nov ’26